باقلاما

معرفی ساز باقلاما

باقلاما از نظر لغوي به معني نَبندْ(فعل امر از مصدر بستن:bağlamak) همچنين به معناي اتصال(بند و بست) كه اين معنا به مفهومي كه در موسيقي دارد نزديكتر است.در موسيقي مردمي ترك باقلاما به معنی سنتی ديرينه (نوعی رقابت و مسابقه شعری) است. در اين مسابقه که اغلب روزهای متوالی به طول می انجاميده است، عاشيق­ها به مصاف هم رفته و داستان گويی می­کردند. شخصی که شعرها و نغمه­های بيشتری در حافظه داشته،برنده اعلام می شده و اغلب ساز رقيب را نيز به عنوان نشاني از پيروزي از او مي­گرفت.اين سنت در آذربايجان و ترکيه رواج داشته است. اين سنت در آذربايجان غربي از ميان رفته، اما در ترکيه هنوز رواج دارد.

انواع مختلف باقلاما

باقلاما در واقع يكي از سازهاي خانواده­اي از سازهاي تقريبا هم­شكل، ولي با اندازه­ها و تعداد سيم­هاي متفاوت است. خانواده باقلاما(Bağlama ve Ailesi) كه شامل سازهاي مختلفي است؛ در موسيقي مردمي تركيه به دو صورتِ با مضراب و بدونِ مضراب نواخته مي­شوند. خانواده باقلاما از سازهايي چون جُورّا (curra)، ديوان­سازي (divan sazı)، بُزوك(bozuk)، چگور (çöğür)، بولگاري(bulgari)، ايكي­تَلي (iki telli) و ميدان­سازي (meydan sazı) را دربر مي­گيرد. اينها همگي به باقلاما شباهت ‌ظاهريِ بسياري دارند.مورد استفاده ترين انواع باقلاما اينها هستند:

جُورّا: اين ساز دو نوع و دو انداره متفاوت دارد. اين نوع از باقلاما داراي كوچكترين سايز است. جُورّا مي­تواند با 2 يا 3 سيم باشد، سيمهاي تحتاني، 1 سيم مياني و 1 سيم فوقاني.امروزه اين ساز با 6 سيم جفت بكار برده مي شود. 2 سيم تحتاني، 2 سيم مياني و 2 سيم فوقاني. نوعي كه با انگشت بدون استفاده از مضراب نواخته مي­شود جُورّا انگشتي خوانده مي­شود. هم­چنين دَدَسازي، روزبا و ايريزْوا باقلاما، سازهايي ديگر به غير از جُورّا هستند. همگي آنها با 3 رديف سيم با مضراب نواخته مي­شوند. اين سازها داراي كوكهاي متفاوتي هستند. شماره پرده سازها مي­تواند 9، 12، 19 و 23 متغير باشد. لغت جُورّا به معني سازي است كه اُكتاوهاي صدايي زير و تيزي دارد. اندازه كاسه جُورّا از 22 تا 29 سانتي متر دارزا دارد. طولِ سيمهاي آن 46.9 سانتي متر است.ضخامت اين سيمها كه همگي فولادي هستند در رديف تحتاني 0،15 ميليمتر، در رديف تحتاني 0،20 و در رديف فوقاني 0،13 است.كوك جُورّا متغيير است و مي تواند مانند باقلاماي دسته كوتاه يا بزرگ كوك شود.

باقلاماي دسته كوتاه: اين نوع بزرگتر از جُورّا است. باقلاما دسته كوتاه خود دو نوع است. باقلاما داراي 7 سيم (پنج سيم فولادي و دوسيم ابريشم/فنري)است. سايز كوچك معمولاً چُقور( çöğür) ناميده مي شود. اندازه كاسه چُقور34 سانتي متر بوده، و بلندي دسته­اش 45 سانتي متر است. سيمهايش كاملاً شبيه به باقلاماي معمولي است.سايز بزرگ باقلاما(kısa sap Bağlama) خوانده مي شود. اندازه كاسه باقلاماي معمولي 40 سانتي متر و طول دسته­اش 60سانتي متر است.كوك معمولي باقلاماي دسته كوتاه به ترتيب از پائين ترين سيم رِ( re)، سُل(sol )، لا(la )است.

ديوان­سازي: نام ديگر اين ساز باقلاماي دسته بلند(uzun sap bağlama)است.اندازه كاسه­اش 50 سانتي متر، طولِ دسته­اش65 سانتي متر است. اين ساز داراي 7 سيم است ولي در گذشته 9 سيم داشته است. كوك معمولي باقلاماي دسته بلند به ترتيب از پائين ترين سيم لا(la )، رِ( re)، سُل(sol ) است.منظور از كوك معمولي،كوكي است كه اغلب مقامها و ترانه ها با آن قابل اجرا است.

ميدان­سازي: همانطور كه از نام آن پيدا است در قديم در ميدان ها و مكان هاي عمومي استفاده مي شده است.اندازه كاسه­اش 60 سانتي متر، طولِ دسته­اش72 سانتي متر است. اين ساز داراي 12سيم است.